Mohammed Benzakour: Stinkende heelmeesters
Confrontaties en Bespiegelingen

door: Nuweira Youskine

Uitgever: De Geus
ISBN: 9789044512939
Pagina’s: 302
Prijs: € 22,50


Vanaf de voorkant staart een griezelig ogende vis ons aan. Is hij een metafoor voor de stank die de genoemde ‘heelmeesters’ klaarblijkelijk afscheiden? Of een symbool voor het soort papier waar Benzakour enkele artikelen van zijn collega-opiniemakers naartoe verwenst – “pakpapier voor de makreel”?

Hoe het ook zij, na de verschijning in 2005 van zijn bundel Osama’s Grot, een verzameling van columns waarin voornamelijk multicultureel Nederland op de hak wordt genomen, worden we nu getrakteerd op Mohammed Benzakours tweede verzamelbundel, Stinkende Heelmeesters.

Stinkende Heelmeesters omspant een tijdslijn van ongeveer zeven jaar (2001-2008) en daarmee vormt het boek een aardige graadmeter voor de discussies die in Nederland hebben gespeeld rondom de thema’s islam, moslims, Marokkanen en de buitenlandse politiek. Hiermee zijn meteen de onderwerpen belicht die in de afgelopen jaren voor de heftigste en meest verhitte debatten in het land hebben gezorgd. Toch maakt niet zozeer de onderwerpskeuze deze bloemlezing interessant – eerder laat ze een duidelijk beeld achter van de toon waarop de maatschappelijke discussie gevoerd werd. Veelzeggend hierin is een essay geschreven in 2004. Dat jaar was een van de laatste grote oprispingen rond wat het media-spektakel Ayaan Hirshi Ali was geworden. In ‘Hirshi Ali maakt meer kapot dan ons lief is’ stelt Benzakour op overtuigende wijze de rol van de media, diverse opiniemakers en politici, als ook de motieven van de Somalische politica zelf, aan de kaak. Echter, uit een voetnoot van de auteur blijkt dat dit essay door diverse podia werd geweigerd en derhalve nooit gepubliceerd kon worden. Dit mag op zijn minst opmerkelijk genoemd worden in een tijd waarin vele paginagrote artikelen konden verschijnen van de hand van de vrij kritiekloze ‘vrienden van Hirshi Ali’.

Eveneens tekenend voor de rusteloze geest van de Nederlandse media is één enkel zinnetje uit deze bundel, dat kon zorgen voor een ware storm van verontwaardiging. Gewis, Mohammed Benzalour mocht hierom zowaar plaatsnemen aan de felbegeerde tafel van talkshowhosts Pauw & Witteman om zichzelf te verklaren. Het roemruchte versje luidde: ‘Geef elke avond je vrouw een lel, als jij niet wilt, wil zij het wel’. Een kwinkslag uiteraard, in een verder droog-komisch vertoog waarin de ideeën over het huwelijk in het Westen vergeleken worden met de ideeën over de heilige verbintenis in Marokko. Voor velen bleek dit een onverteerbaar stukje proza waar serieuze feministes en links-radicalen een opmarcherende, islamitische machocultuur achter vermoedden.

Naast de meer maatschappelijk-kritische essays en columns, wordt ook de nodige ruimte gemaakt voor het doorlichten van de buitenlandse politiek van de lage landen. Twee weken na de aanval van 9/11 heerst in Nederland nog een sterke, emotionele verbondenheid met Amerika en haar slachtoffers. Tegen deze achtergrond pleit Benzakour voor minder emotie in deze en maakt hij een analyse van de bredere en complexe geo-politieke omstandigheden waarin de terreurdaad geplaatst kan worden. Anno nu zijn deze omstandigheden meer algemeen aanvaard, ook in de V.S. zelf.

Ook het Palestijns-Israelisch conflict komt als vanouds aan de orde, met enerzijds een pleidooi voor toenadering tot de Palestijnse Hamas en anderzijds een ontkenning van de grote rol die Iran in dit conflict steeds meer toegedicht wordt - een kwestie overigens die vandaag de dag, twee jaar na het verschijnen van het artikel, nog steeds actueel blijkt.

De uitwerking van een lezing gehouden op 4 mei in Felix Merites (Amsterdam) kan gezien worden als een soort synopsis die de belangrijkste kritiekpunten van de auteur weergeeft. In een paar bladzijden wordt geschetst hoe kinderlijk gemakkelijk de Nederlandse media in massa-hysterie kunnen ontsteken, hoe het politieke establishment hier soms machteloos tegenover staat (of: wil staan) en hoe weinig mondig de Nederlandse burger, tegen alle verwachtingen in, eigenlijk blijkt te zijn. En passant wordt ook hier een vergelijking met het Midden-Oosten conflict geschetst – een gedurfde onderneming op een spreekbeurt ter gelegenheid van de nationale Dodenherdenking.

Uit dit boekwerkje blijkt Benzakour wederom een waardig criticus van het algemeen maatschappelijk betoog en weet hij dit op een luchtige en tegelijkertijd scherp-komische manier te verwoorden. Af en toe echter verliest hij zich, in de haast serieus genomen te worden, in een irritant aandoend geflirt met de groten der aarde in de literatuur. Voltaire, Reve en Nescio zijn terugkerende ‘stokpaardjes’ met wiens inzichten de lezer net iets te vaak om de oren geslagen wordt. De beurtelings kritische, dan weer juichende reflecties op de Marokkaans-Berberse ziel (waar ook zijn eigen achtergrond in gelegen is) voegen te weinig toe aan een serieus debat, met als dieptepunt ‘De Berber’, waarin ruim twee bladzijden lang een reeks adjectieven bij het woordje ‘Berber’ wordt opgesomd. Het doet de lezer denken dat de auteur zich, dit artikel schrijvende, zélf in de staat van ‘Benevelde Berber’ (één van zijn eindeloze adjectieven) bevond.

Wie Benzakour de afgelopen jaren enigszins heeft gevolgd, ontdekt weinig opzienbarends in de bundel. Niettemin, als indicator voor de Nederlandse tijdgeest rondom de meest besproken onderwerpen in het publieke domein, blijft het een goed leesbaar en nog immer actueel naslagwerkje.

Nuweira Youskine is op dit moment werkzaam bij de Nederlandse Islamitische Omroep (NIO). Zij presenteert hier elke zaterdagavond het radioprogramma De Zevende Hemel, waarin wordt ingegaan op de actualiteit en achtergronden van de islam in Nederland. Op haar manier probeert zij op de radio de issues rond de islam en vooral de moslims zelf, een stem te geven. Nuweira is van oorsprong islamologe. Na haar studie woonde zij bijna twee jaar in Syrië om de Arabische taal beter onder de knie te krijgen. Ook liep ze een half jaar stage in Amman, Jordanië.

Deze recensie verscheen eerder in Zemzem, tijdschrift over het Midden-Oosten, Noord-Afrika en islam, no. 2 / 2008.

---

Als je zelf een boek wilt bespreken,

neem dan contact op met

de redactie van de IslamWijzer.