Vijandschap tegen islam Angstaanjagers Vrijheid van geloof Eenheid en Diversiteit Uitgangspunten Thematieken     Islamitisch gezag     Gelijkwaardigheid - Respect     Diversiteit in islam     Emancipatiepotentieel van islam     Scheiding staat en kerk / moskee     Tenslotte

Vijandschap tegen islam

De islam en de islamitische gemeenschap liggen onder vuur. Aan het begin van de 21e eeuw is de wereld vol angst voor de islam. Zo beleven veel moslims in Nederland en België de huidige situatie. Die islamofobie is het gevolg van een aantal catastrofale en schokkende gebeurtenissen: de aanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington; de tweede Golfoorlog, de religieus geïnspireerde bloedige sektestrijd in Irak; de aanslagen op Bali; de bommen in Madrid en Londen; de moord op Theo van Gogh; het gewelddadige conflict tussen Israël en de Palestijnen (brandhaarden in het Midden-Oosten); de gewelddadige verscheurdheid in Afghanistan.

De islamitische traditie wordt door veel niet-moslims gelijkgesteld met ‘achterlijkheid’, ‘geloofsfanatisme’ en ‘gewelddadigheid’. Zij zijn bevangen door dreigende beelden van fanatieke terroristen die de democratische rechtsstaat met gewelddadige acties kapot willen slaan en vervangen door een islamitische staat en wetgeving waarin geen plaats meer is voor anders- en niet-gelovigen. Die beelden zijn niet uit de lucht komen vallen of door ‘anti-islamieten’ of ‘afvalligen’ uit de duim gezogen. Ze zijn ook niet in de wereld gebracht door aartsconservatieve Amerikaanse presidenten die op zoek zijn naar slechterikken die als vijand kunnen dienen in een nieuwe koude oorlog die de controle over oliebronnen moet veiligstellen. En de angstbeelden zijn ook zeker niet alleen verspreid door sensatiebeluste media die niet in staat zijn om het islamitische kaf van het koren te scheiden.

Angstaanjagers

De angstbeelden over de islam zijn vooral in het leven geroepen door kleine groepjes fanatieke jongeren die op eigen houtje een ‘radicale’ islam uitdragen die daadwerkelijk primitief, intolerant, dictatoriaal en gewelddadig is. Dat is de ‘islam’ van Mohammed B. die na zijn moord op Theo van Gogh voor zijn rechters verklaarde dat de islam en de profeet Mohammed het gebruik van geweld tegen ongelovigen prediken en dat degenen die beweren dat Mohammed een pacifist is leugenaars zijn. “De profeet heeft opdracht gegeven heidenen te doden”. Dat is de ‘islam’ van de zelfbenoemde ‘deurwaarder van Allah’, Samir A., die in zijn autobiografie verkondigt dat hij in naam van Allah terrorist en angstaanjager is. “Wij zijn terroristen, en terrorisme is verplicht volgens de Koran en de overleveringen van de profeet”. In zijn verwrongen beeld van “de godsdienst van Allah” is terrorisme een plicht van alle moslims tegenover anders- en ongelovigen.

Het geloof van de Hofstadgroep is een ‘fundamentalistische’ islam. Dat is een islam waarin Allah’s woord bepalend is voor alle aspecten van het menselijk leven en waarin religie en politiek niet gescheiden zijn. Het is een islam die streeft naar het herstel van een zuivere islamitische staat, die geregeerd wordt door een uitverkoren groep gelovigen die beweren in naam van Allah te handelen. De uitverkorenen monopoliseren de interpretatie van de islam en zij elimineren iedereen die dit monopolie op goddelijke waarheid aanvecht. De zelfbenoemde plaatsvervangers van Allah op aarde zijn wars van democratie. Zij schreeuwen van de minaretten dat er geen andere god is dan Allah, maar zij proberen zelf voor god te spelen – zij onderwerpen de burgers aan hun dictatuur en ontzeggen hen het recht om zichzelf te regeren. Voor deze ‘ware moslims’ is vrijheid van meningsuiting slechts een vrijbrief om iets anders te geloven of zonder religieus geloof door het leven te gaan. In hun ‘islamitische staat’ worden niet-moslims behandeld als tweederangs burgers.

Vrijheid van geloof in democratische rechtsstaat

Deze karikatuur van de islam is verbeeld in de beruchte cartoons in de Deense krant Jyllands Posten die in 2005 tot zulke heftige reacties leidden.

De overgrote meerderheid van de moslims in de lage landen verafschuwt deze ‘ware islam’ en ziet de ‘deurwaarders van Allah’ als een stelletje losgeslagen idioten die een karikatuur maken van de islam en die hierdoor de moslimgemeenschap grote schade berokkenen.

Gelukkig vertoont de islamitische poldergemeenschap een veel grotere diversiteit dan de deurwaarders van Allah lief is. De meeste moslims beseffen heel goed dat een democratische rechtsstaat de beste garantie biedt voor vrijheid van godsdienst en gelovigen juist beschermt tegen politieke manipulaties van wetgevers en regeringen. Een seculiere staat is geen ‘ongelovige’ staat, maar een geloofsneutrale of zo men wil geloofsblinde staat. Een seculiere staat is een staat die zich niet laat leiden door een specifiek geloof, en juist daardoor de vrijheid van godsdienst en uitoefening daarvan garandeert. Dit garandeert ook de vrijheid om van geloof te veranderen, of elk geloof in goden of het hiernamaals af te zweren.

Vrijheid van godsdienst impliceert per definitie ook de vrijheid om niet te geloven. Ook zonder godsdienst kan men een rechtvaardig, barmhartig, vreedzaam en eerlijk mens zijn, en kan men net als veel moslims streven naar een rechtvaardige samenleving zonder exploitatie, onderdrukking, uitsluiting en discriminatie. Menselijke waarden en gedragsnormen kunnen ook op andere dan islamitische gronden en uit andere bronnen worden ontwikkeld. Ook anders- en niet-gelovigen kunnen ethisch verantwoord handelen. In geloofszaken mag er geen sprake zijn van dwang: gedwongen geloof is geen geloof [Sura 2:256].

Eenheid en Diversiteit

“Indien uw Heer had gewild, zouden allen die op aarde zijn, zeker tezamen hebben geloofd. Wilt gij de mensen dan dwingen, gelovigen te worden?” [Sura 10:99]. “Indien uw Heer had gewild, zou Hij het mensdom voorzeker tot één volk hebben gemaakt, maar zij zullen blijven verschillen” [Sura 11:118]. Als God het gewild had, zou hij ervoor gezorgd hebben dat de mensheid één geloofsgemeenschap vormde.

De islam in Nederland staat ter discussie en dat is geen slechte zaak. Een levend geloof is een geloof waarover dagelijks wordt gesproken. Ook moslims hebben het recht om van mening te verschillen. Er is niet één beste manier om moslim te zijn. Diversiteit is een kenmerk van de islamitische traditie. De profeet Mohammed beschouwde de diversiteit van opinies zelfs als een teken van God’s genade. De reden daarvoor is simpel: elke religieuze opvatting of interpretatie van heilige schriften is altijd mensenwerk en daarom mede gestempeld door meerdere perspectieven, belangen en verlangens.

De moslimgemeenschap is geen eenheidsworst. Zij wordt gevormd door mensen die zich laten inspireren door de islamitische traditie (daarin bestaat haar ‘eenheid’), maar die dat elk op hun eigen wijze beleven en vormgeven in hun eigen leven (daarin bestaat haar ‘diversiteit’). Deze eenheid in verscheidenheid is het zout in de pap van de ummah – het tekent haar culturele rijkdom en is de motor van haar ontwikkeling. De leden van de ummah zijn allemaal moslims, maar zij zijn niet de islam zelf. Niemand heeft het recht om de islam te monopoliseren. Het is juist de inter-islamitische tegenspraak die de moslimgemeenschap verder brengt.

Uitgangspunten van IslamWijzer

“Verschil van mening tussen oelama (islamitische geleerden) is een zegen voor de oemma (moslimvolk).” [Arabisch gezegde].

De IslamWijzer is een platform waarop die tegenspraak tot uiting wordt gebracht. De IslamWijzer is geen instrument om een specifieke islamitische geloofsopvatting of specifiek dogma te verspreiden. Het is een voertuig om de discussie binnen de islamitische gemeenschap in alle openheid te voeren. Geen opvatting wordt daarbij op voorhand uitgesloten. De norm die wij hanteren is dat iedereen gelijke rechten heeft om zijn of haar opinie vrijelijk naar voren te brengen en dat iedereen in gelijke mate recht heeft op kritiek.

De IslamWijzer biedt ruimte voor een breed spectrum aan islamitische stromingen en op­vat­tingen. Dit betekent dat er per definitie ruimte is voor traditionele geloofsopvattingen, maar ook voor tegen­draadse of impopulaire islamitische opinies. Het is ook hier de tegenspraak, de dialoog met andersdenkenden die ons verder brengt.

De IslamWijzer biedt voedsel voor hen die willen blijven nadenken over de aard en rol van de islam in de lage landen. De IslamWijzer wijst, maar niet in één bepaalde richting: de toekomst van de islam is open, en dus open voor debat.

De IslamWijzer is wars van dogmatiek en van gelijkhebberige arrogantie. Wij publiceren geen bijdragen waarin andersdenkenden worden verketterd of gedemoniseerd. Scherpe kritiek op bijdragen is wenselijk, maar wel op grond van argumenten en feiten. Wie anderen wil overtuigen van zijn gelijk zal hiervoor vooral goede overwegingen te berde moeten brengen. Wij doen dat in de geest van de Koran: “Roep tot de weg van uw Heer met wijsheid en goede raad en redetwist met hen op een gepaste wijze” [Sura 16:125].

IslamWijzer is een gezamenlijk project van mensen en organisaties die zich verbonden weten met de islamitische traditie, en die van daaruit hun bijdrage willen leveren aan de ontwikkeling van de Nederlandse samenleving.

De IslamWijzer is een publicatie- en discussieplatform voor Nederlandse moslims die zich laten inspireren door de islam. Het doel van de IslamWijzer is om jongeren vanuit een diversiteit aan perspectieven (inter)actief te informeren over de islam en het leven als moslim in de Nederlandse samenleving. Dat is een islam die moslims motiveert om binnen de grenzen van de Neder­landse rechtsstaat vreedzaam samen te leven met burgers die er andere levens- of godsdienstige overtuigingen op nahouden. Het is een islam die alle vrijheden heeft die haar in een democratische rechtsstaat toekomen, en zich juist daarom ook inzet om die rechtsstaat te verdedigen.

De IslamWijzer wordt gebouwd op de pijlers van diverse jongerensites die elke dag al door vele duizenden jongeren worden bezocht. Het draagvlak wordt verder gevormd door diverse jongerenorganisaties, islamitische en imam-organisaties. De IslamWijzer zelf wordt tot leven gebracht door een breed spectrum van auteurs: journalis­ten, imams, islamitische schrijvers, islamologen, columnisten en wetenschappers.

Het brede draagvlak van de IslamWijzer komt ook tot stand door informatiemodules beschikbaar te stellen waar andere (jongeren)websites al naar gelang hun doel­groep zelf uit kunnen kiezen.

De IslamWijzer sluit nauw aan op het ritme en de thema's van de grote discussiefora zoals marokko.nl, maroc.nl en hababam.nl. Zij probeert geen alternatief voor deze succesvolle webfora te zijn. De IslamWijzer staat niet naast of boven deze webfora, maar juist daar tussenin: het is een nuttige en eigenzinnige tussenschakel, een intermediair.

Thematieken

We leven in een situatie waarin sommigen de islam beschouwen als de superieure en ultieme inspiratiebron van al ons menselijke bestaan, terwijl anderen haar als een bedreiging van democratische en humanitaire waarden en instellingen beschouwen. Een ding is zeker: de discussie over ‘de islam’ in Nederland is sterk gepolariseerd en bezaaid met wederzijdse vooroordelen, argwaan en angst. De IslamWijzer komt niet alleen tegemoet aan de toenemende belangstelling voor de islam, maar wil ook bijdragen aan de depolarisering van de discussie over de islam.

In het publicatiebeleid van de IslamWijzer zullen de volgende thematieken centraal staan.

Islamitisch gezag

Geloof wordt verspreid door de duurzame omgang met mensen met gezag. In eerste instantie zijn dat onze ouders. We krijgen ons geloof met de figuurlijke paplepel ingegoten. We worstelen daar allemaal mee. Wat kan je geloven? Wie kan je geloven? Wanneer kan je zeker van iets zijn?

Ook (en misschien zelfs juist) moslims stellen zich de vraag waarom iets geloofwaardig en navolgenswaardig is. Wat is een islamitische autoriteit aan wiens woorden ik mijn inspiratie kan ontlenen in mijn dagelijkse bestaan? Naast de traditioneel geïnstitutionaliseerde islam (moskeeën, islamitische gezagsdragers, imams) lijkt zich een ‘vrije islam’ te ontwikkelen die zich via het internet verspreidt, waar alleen ‘Sjeik-Google’ nog als autoriteit geldt. Een ding lijkt zeker: de islamitische autoriteit is gefragmenteerd, en misschien wel meer versnipperd dan ooit. Met de opkomst van het internet is het voor jongeren ook mogelijk geworden om zich buiten de geïnstitutionaliseerde islam om te oriënteren op ultieme en intieme waarden en gedragsnormen.

Gelijkwaardigheid - Respect

Hoe gaan moslims om met andersdenkenden, andersgelovigen of nietgelovigen? Bijna elke gelovige waant zijn eigen godsdienst superieur aan andere geloven en in het bijzonder aan ongelovigen (agnosticisten, humanisten, atheïsten). Dit geldt voor het christendom evenzeer als voor de islam. Andersgelovi­gen of ongelovigen werden vaak als minderwaardig beschouwd en respectloos behandeld.

Hoe kunnen moslims die onwankelbaar geloven in de suprematie van Allah en zijn profeet toch ook respectvol omgaan met anders- en ongelovigen?

Diversiteit in de islam

Ondanks alle theologische bezweringen van de ‘eenheid van god’ en de ‘eenheid der islam’ vertoont de islamitische ’zuil’ in Nederland het beeld van een eenheid in verscheidenheid. Zij wijkt daarin niet wezenlijk af van de andere geloofspilaren in Nederland (inclusief de ‘ietsisten’), of van het conglomeraat van humanistisch of agnostisch geïn­spi­reerde ongelovigen.

De IslamWijzer wil de theologische en culturele diversiteit van de islam zoals die in Nederland bestaat in kaart brengen, maar ook bijdragen aan het scheppen van een discussieklimaat waarin de onderlinge verschillen op een niet-verketterende wijze besproken kunnen worden. En zonder angst dat ‘de vijanden van de islam’ hiervan misbruik zullen maken. De interreligieuze dialoog begint met het accepteren van de verscheidenheid van de eigen geloofszuil. Zoals altijd is de toetssteen de omgang met de ‘afvalligen’, de ‘ketters’ die hun geloof zijn verloren zijn.

Emancipatiepotentieel van Islam

Net als het christendom is de islam ontstaan als een bevrijdingsutopie van onder­drukte volken. De messias of de profeet inspireerden de verdrukten om zich in naam van de rechtvaardige god te verzetten tegen de tirannen. Verzet tegen onrechtvaardigheid is ingeschreven in het geboortestatuut van de grote religies.

Na de institutionalisering van het christendom is deze oorspron­kelijke bevrijdings­leer lange tijd verworden tot een legitimatielegende van heersende en exploiterende machten. De katholieke inquisitie tijdens de duistere middeleeuwen is hiervan een sprekend voorbeeld (en dieptepunt).

Ook de geschie­denis van de islam laat tal van voorbeelden zien waarin haar emancipatie­potentieel werd ondergesneeuwd in een autoritaire leer die de bestaande machts­verhoudingen goedpraat en verdedigt. De vraag is of de islam —in deze tijd en in ons land— nog over een emancipatiepotentieel beschikt.

Wie deze vraag positief wil beantwoorden moet aangeven waarin het bevrijdende karakter van de islam ligt. In haar afkeer van bekrompen materialisme? In haar afkeer van het kapitalistische renteprincipe van het financiers­kapitaal? In haar morele pleidooi voor gelijkwaardige intermenselijke verhoudingen? In haar opkomen voor menselijke waarden als barmhartigheid, broederschap en sociale rechtvaardigheid? In haar verdediging van de verzorgingsstaat en in haar strijd tegen de armoede? In haar zedelijke opvattingen over seksualiteit, huwelijk en geslachtsverkeer?

Scheiding staat en kerk/moskee

De scheiding tussen kerk en staat is een van de grondpilaren van een democratische rechtsstaat. Dat is een staat waarin alle burgers (dus ongeacht bezit/inkomen, geslacht, geloof of etnische afkomst) gelijke rechten hebben om te participeren in de politieke instellingen. De individuele burgers kunnen zich in hun politieke activiteiten laten inspireren door humanistische, spirituele of religieuze waarden en gedragsnormen, maar de staat zelf blijft hier­bij principieel neutraal. De seculiere staat is ‘geloofsblind’. Juist daarom kan zij alle burgers ongeacht hun religieuze overtuigingen gelijke rechten toekennen bij hun politieke participatie.

In de islamitische traditie bestaat er een stroming die streeft naar het herstel van de oude kerkstaat. Dat is een staat die bijzondere rech­ten toekent aan mensen die het juiste geloof aanhangen en die deze privileges ont­houdt aan mensen die een ander geloof aanhangen, of die hun fundamentele waarden en normen niet ontlenen aan religieuze dogma’s. In zo’n staat is er geen vrijheid van meningsuiting, en dus geen vrijheid van geloof.

De meeste moslims in Nederland accepteren en respecteren echter de democratische instellingen zoals die hier gegroeid zijn, ook al hebben zij (vaak terecht) harde kritiek op de manier waarop gemeenteraden of het parlement opereren.

Tenslotte

Uiteraard is dit geen volledige of exclusieve opsomming van de onderwerpen die in IslamWijzer besproken worden. In samenspraak en tegenspraak met onze partners en directe achterban worden de thema’s permanent bijgesteld en geactualiseeerd.

5-10-2007